Kirazda Budama: Ne Zaman, Nasıl Yapılır?

Kiraz neden budanır?

Budama, ağacı istediğimiz forma sokmanın ve verimi yönetmenin en güçlü aracıdır. Kirazda üç temel amaca hizmet eder: taç içine ışık ve hava girmesini sağlamak, meyve veren dalları sürekli yenilemek ve ağacın büyüme gücünü dengelemek.

Budanmayan kiraz ağacı hızla boylanır. Taç içi gölgede kalır, meyve dış uçlara kayar ve hasat zorlaşır. Gölgede kalan dallardaki meyveler küçük kalır, renk tutmaz. Sık taç ayrıca nemi uzun süre tutar ve mantari hastalıklara zemin hazırlar.

Şekil budaması ve ürün budaması

Genç ağaçlarda şekil budaması

Dikimden sonraki ilk yıllarda hedef meyve değil, iskelettir. Bu dönemde ağacın seçilen terbiye sistemine göre ana dallarını oluşturursunuz. Güçlü, geniş açılı dallar bırakılır; dar açılı ve birbiriyle yarışan dallar erkenden çıkarılır. Dar açılı dallar ileride ürün yükü altında yarılmaya yatkındır.

Şekil budamasında az ama doğru kesim esastır. Genç ağacı gereğinden fazla budarsanız meyveye yatmayı geciktirirsiniz. Dal yatırma, bağlama ve yön verme gibi kesimsiz müdahaleler bu dönemde en az budama kadar önemlidir.

Verim çağındaki ağaçlarda ürün budaması

Kiraz meyvesini büyük ölçüde iki yaşlı ve daha yaşlı odunlar üzerindeki buket dallarda verir. Bu buketler birkaç yıl verimli kalır, sonra zayıflar. Ürün budamasının amacı yaşlanan dalları planlı şekilde yenilemek, taç içini açık tutmak ve ağacın boyunu kontrol altında tutmaktır.

Her yıl ağacın bir bölümünü yenilemek, birkaç yılda bir sert budama yapmaktan çok daha iyi sonuç verir. Yenileme kesimlerinde dalı dibinden değil, kısa ve eğik bir dip bırakarak kesmek yeni sürgün çıkışını teşvik eder.

Budama ne zaman yapılır?

Kış sonu ve erken ilkbahar

Geleneksel olarak budama kış sonunda, gözler uyanmadan önce yapılır. Bu dönemde dalların iskeletini net görürsünüz. Ancak kiraz için kış budamasının bir bedeli vardır. Soğuk ve yağışlı havada açılan yaralar yavaş kapanır. Bu yaralar bakteriyel kanser etmeni Pseudomonas syringae ve gümüş yaprak gibi hastalıklar için kolay giriş noktasıdır.

Kış budaması ayrıca ağacın büyüme gücünü artırır. Güçlü büyüyen ağaçlarda sert kış budaması, istenmeyen dik sürgün patlamasına yol açar.

Hasattan sonra yaz budaması

Birçok modern kiraz bahçesinde budamanın ağırlığı hasat sonrasına kaydırılır. Bunun iki temel nedeni vardır. Birincisi, sıcak ve kuru havada açılan yaralar hızla kurur ve kapanır. Bu da zamklanma ve bakteriyel kanser riskini belirgin şekilde düşürür. İkincisi, yaz budaması ağacın büyüme gücünü sakinleştirir ve boy kontrolünü kolaylaştırır.

Yaz budamasında dikkat edilmesi gereken nokta, ağacın gelecek yılın çiçek gözlerini bu dönemde oluşturmasıdır. Aşırı yaprak alanı kaldırmak gözlerin beslenmesini zayıflatır. Bu yüzden yaz budaması ölçülü yapılmalı, ağır kesimler birkaç yıla yayılmalıdır.

Pratik ipucu: Hangi mevsimde budarsanız budayın, yağmur beklenen günlerde ve yağmurdan hemen sonra budama yapmayın. Kuru ve rüzgârsız bir gün, yaraların kapanması için en iyi başlangıçtır.

Terbiye sistemleri kısaca

• Merkezi lider: Tek bir ana gövde ve etrafında kademeli yan dallar. Sık dikimli bahçelerde ince iğ formları bu sistemin türevidir.
• KGB (Kym Green Bush): Alçak ve çok liderli bir çalı formu. Hasadın büyük kısmı yerden yapılabilir. İlk yıllarda tüm sürgünlerin düzenli kısaltılmasını gerektirir.
• UFO (Upright Fruiting Offshoots): Yatay yatırılan gövde üzerinden dik büyüyen meyve dallarıyla oluşturulan düzlemsel bir sistem. Işıklanması iyidir, mekanizasyona uygundur, ancak tel ve destek sistemi ister.

Doğru sistem; anaç, çeşit, dikim sıklığı, işçilik imkânı ve bahçenin mekanizasyon hedefine göre seçilir. Sistemi sonradan değiştirmek zordur. Bu kararı dikimden önce vermek gerekir.

Dikimde kök ve taç dengesi

Fidan sökülürken kök sisteminin bir kısmı kaybedilir. Dikimden sonra bu sınırlı kök, büyük bir tacı besleyemez. Bu nedenle dikimde fidanın tepesi, kalan kökle dengeli olacak şekilde kesilir. Bu kesim, aynı zamanda ilk ana dalların hangi yükseklikten çıkacağını belirler. Dallı (yan dallı) fidanlarda yaklaşım farklıdır; mevcut yan dallar seçilerek korunur, gereksiz olanlar çıkarılır.

Alet hijyeni

Budama makası, hastalığı ağaçtan ağaca taşıyan en hızlı araçtır. Şu basit kurallar ciddi kayıpları önler:

• Aletlerinizi keskin tutun. Ezilen dokular daha yavaş iyileşir.
• Hastalıklı ağaçlarda çalıştıktan sonra aletleri alkol bazlı bir dezenfektanla temizleyin.
• Hastalıklı veya kurumuş dalları sağlıklı dokuya kadar kesin ve bahçeden uzaklaştırın.
• Büyük kesim yüzeylerini uygun bir yara macunuyla kapatmayı değerlendirin.

En sık yapılan budama hataları

1. Yağışlı ve soğuk havada budama yapmak.
2. Dalları gövdeye sıfır kesmek ya da uzun dip bırakmak. Doğru kesim, dal boğazının hemen dışından yapılır.
3. Genç ağacı aşırı budayıp meyveye yatmayı geciktirmek.
4. Bir yılda çok fazla büyük dal çıkarmak.
5. Verimli buket dallarını gereksiz yere uzaklaştırmak.
6. Ağacın büyüme gücünü ve anacını dikkate almadan herkese aynı budamayı uygulamak.

Bahçenize özel bir budama planı

Budamanın zamanı ve şiddeti; bölgenin iklimine, çeşide, anaca, ağacın yaşına ve bahçenin hastalık geçmişine göre değişir. Tek bir reçete her bahçeye uymaz. Adalia Danışmanlık olarak bahçenizi yerinde inceliyor, terbiye sisteminize ve hedeflerinize uygun bir budama takvimi birlikte oluşturuyoruz. Ekibinizle sahada uygulamalı budama eğitimi de düzenleyebiliriz.